बागलुङ कालिका मन्दिर : धार्मिक आस्था, ऐतिहासिक चेतना र सांस्कृतिक किंवदन्तीको शक्तिपीठ

बागलुङ जिल्लाको पहिचानका रूपमा स्थापित बागलुङ कालिका मन्दिर पश्चिम नेपालको एक प्रमुख शक्तिपीठ हो। काली देवीको आराधनास्थलका रूपमा परिचित यो मन्दिर धार्मिक विश्वास, ऐतिहासिक महत्त्व र सांस्कृतिक किंवदन्तीको अद्वितीय संगम हो। बागलुङ बजार नजिकै एक उचाइमा अवस्थित मन्दिरबाट कालिगण्डकी नदी र आसपासका पहाडहरूको मनमोहक दृश्य देख्न सकिन्छ, जसले यस स्थललाई आध्यात्मिक शान्ति र प्राकृतिक सौन्दर्य दुवैको केन्द्र बनाएको छ।

धार्मिक महत्व

कालिका मन्दिरमा काली देवीलाई शक्ति, साहस र संरक्षणकी देवीका रूपमा पूजा गरिन्छ। देवी कालीले असत्य र अन्यायको नाश गरी सत्य र धर्मको रक्षा गर्छिन् भन्ने विश्वास छ। भक्तजनहरूले रोगव्याधि, शत्रु बाधा, पारिवारिक संकट तथा मनोकामना पूरा होस् भन्ने कामनासहित यहाँ पूजा–आराधना गर्ने गर्दछन्। विशेषगरी दशैं, नवरात्र, चैते दशैं, अष्टमी र औँसीका दिनहरूमा ठूलो संख्यामा श्रद्धालुहरू दर्शनका लागि पुग्ने गर्छन्। परम्परागत रूपमा बलि चढाउने चलन रहे पनि पछिल्ला वर्षहरूमा फूल, प्रसाद र दीप प्रज्वलनमार्फत पूजा गर्ने अभ्यास बढ्दै गएको छ।

ऐतिहासिक पृष्ठभूमि

बागलुङ कालिका मन्दिरको स्थापना सम्बन्धी ठोस लिखित प्रमाण नभए पनि यो मन्दिर अत्यन्त प्राचीन रहेको स्थानीय इतिहासकारहरू बताउँछन्। किंवदन्तीअनुसार तत्कालीन बागलुङ राज्यका शासकहरूले युद्ध, शासन र सुरक्षाका लागि काली देवीको आराधना गरेपछि विजय र समृद्धि प्राप्त भएको थियो। त्यसपछि देवीप्रति कृतज्ञता व्यक्त गर्न मन्दिर स्थापना गरिएको मानिन्छ। राज्यकालमा कालिका देवीलाई बागलुङको “राज्यदेवी”का रूपमा मान्ने गरिन्थ्यो, जसले यस मन्दिरको ऐतिहासिक महत्वलाई अझ बलियो बनाउँछ।

सांस्कृतिक किंवदन्ती र जनविश्वास

स्थानीय जनश्रुतिअनुसार, कालिका देवी स्वयं यस स्थानमा प्रकट भई बागलुङ क्षेत्रको रक्षा गरेकी थिइन्। देवीको शक्ति देखेर दुष्ट शक्तिहरू नष्ट भएको र बस्ती सुरक्षित बनेको कथन प्रचलित छ। अर्को किंवदन्तीअनुसार, मन्दिर रहेको स्थानमा अद्भुत दिव्य प्रकाश देखिएपछि त्यहीँ देवीको वास भएको विश्वास गरियो। यही विश्वासका कारण पुस्तौंदेखि स्थानीयवासीहरूले देवीलाई कुलदेवी वा इष्टदेवीका रूपमा मान्दै आएका छन्।

सांस्कृतिक र सामाजिक महत्व

कालिका मन्दिर केवल पूजा गर्ने स्थल मात्र होइन, स्थानीय संस्कृति र सामाजिक एकताको केन्द्र पनि हो। मेला, जात्रा, पूजाआजा र सांस्कृतिक गतिविधिहरूले समुदायलाई एकताबद्ध बनाउने काम गरेको छ। मन्दिर संरक्षण, व्यवस्थापन र प्रवर्द्धनमा स्थानीय समुदायको सक्रिय भूमिका रहेको छ। पछिल्ला वर्षहरूमा पूर्वाधार विकास, बाटो, सरसफाइ र पर्यटकीय सुविधाको विस्तारसँगै कालिका मन्दिर धार्मिक पर्यटनको महत्वपूर्ण गन्तव्य बन्दै गएको छ।

निष्कर्ष

बागलुङ कालिका मन्दिर नेपाली समाजको धार्मिक आस्था, ऐतिहासिक चेतना र सांस्कृतिक किंवदन्तीको जीवित प्रतीक हो। आस्था, शक्ति र परम्पराको गहिरो सम्बन्ध बोकेको यो मन्दिर वर्तमान पुस्ताका लागि मात्र होइन, भावी पुस्ताका लागि पनि संरक्षण गर्नुपर्ने अमूल्य सम्पदा हो।