थारु परम्परा: संस्कृति, पहिचान र सामुदायिक जीवनको धरोहर

थारु समुदाय नेपालको तराई भू–भागमा बसोबास गर्ने एक महत्वपूर्ण जातीय समूह हो। उनीहरूको इतिहास, संस्कृति र परम्परा सदियौँदेखि आफ्नै पहिचानसहित जगेर्ना हुँदै आएको छ। थारु समुदायको जीवनशैली बस्ती, कृषि, प्रकृति र सामुदायिक एकतासँग गहिरो रूपमा जोडिएको हुन्छ।

१. परम्परागत जीवनशैली

थारु समुदायको मूल पहिचान कृषि र गाउँ–सहनमा आधारित हुन्छ। परम्परागत रूपमा उनीहरूले जंगल, नदी र खेतीपातीलाई जीवनको आधार मान्छन्। घर–गोठ माटो, काठ, बाँस, खर र थारु शैलीका ढाँचामा तयार गरिन्छ।

२. परम्परागत पोशाक

थारु महिलाको चोलिया–घाघरा, चन्दनहार, टिलो, चाँदीका गरगहना, र पुरुषको धोटी, टोपी, कोरी थारु पहिरनका विशेषता हुन्। गरगहनामा विशेषगरी चाँदीको प्रयोग उनीहरूको पहिचान हो।

३. सामुदायिक पर्व र संस्कृति

थारु समुदायले वर्षभरि विभिन्न पर्व मनाउँछन्। त्यसमध्ये:

अगहन, असारपन्द्र, माघी, फागु वा होली, जितिया प्रमुख पर्व हुन्।
माघी विशेष महत्व राख्छ जहाँ नयाँ वर्ष, सामाजिक निर्णय, विवाह, जग्गा बाँडफाँडदेखि भविष्यको योजना सामुदायिक रूपमा तय गरिन्छ।

४. विवाह प्रणाली

थारु विवाहमा परम्परागत रूपमा मातापिता र समुदायको सहमति मुख्य मानिन्छ। विवाह कार्यक्रममा नाच, गीत, भैलिनी र परम्परागत खानाको महत्व विशेष हुन्छ।

५. नृत्य, गीत र संगीत

थारु नृत्य दहोरी, झुमरा, लाठ्ठी, मगरिया, होडी आदि शैलीमा प्रचलित छन्। ढोल, मादल, ठुठुरी र बांसुरी थारु संगीतका प्रमुख वाद्ययन्त्र हुन्।

६. खानपान परम्परा

थारु समुदायको खानपान स्वास्थ्यसँग जोडिएको हुन्छ। विशेष खाद्य रहेका:

धिक्री, सिद्रा, पिडूक, गौरा, मरेड, गाजर पात, चुक्कुटी, तरुल, तरकारी, घरेलु मासु आदि उपयोग हुन्छ।
महिलाहरूको पाककला थारु संस्कृतिको अभिन्न अंग हो।

७. सामाजिक संरचना

थारु समुदाय सामुदायिक निर्णय प्रणालीमा विश्वास राख्छ। गाउँका ज्येष्ठ र सम्मानित व्यक्तिले सामाजिक सल्लाह तथा नेतृत्वको भूमिका खेल्छन्।

८. प्रकृतिसँग सम्बन्धित पहिचान

थारुहरूको विश्वास प्रकृति र भूमिसँग गहिरो जोडिएको छ। जंगल, नदी, भूमिहाल, खेती प्रणाली, मौसमी परिवर्तन उनीहरूको जीवनको अभिन्न भाग हो।

निष्कर्ष

थारु परम्परा नेपालका सांस्कृतिक विविधताको महत्वपूर्ण हिस्सा हो। समयसँगै परिवर्तन भए पनि थारु समुदायले आफ्नो भाषा, भेषभूषा, पर्व, संगीत, बस्ती र परम्परालाई जगेर्ना गरिरहेको छ, जसले उनीहरूको पहिचानलाई अझ सबल बनाइरहेको छ।